Nowe zasady pobytu i pracy obywateli Ukrainy w Polsce po 5 marca 2026 r.

Od wybuchu wojny w Ukrainie, czyli od czterech lat, obowiązują szczególne przepisy regulujące kwestie pobytu, dostępu do rynku pracy, świadczeń socjalnych dla przebywających w Polsce obywateli Ukrainy. Aktualnie specustawa obowiązuje do 5 marca 2026 r.

Nowe zasady pobytu i pracy obywateli Ukrainy w Polsce po 5 marca 2026 r. – czy to koniec specustawy?

Jak wynika z danych, sytuacja obywateli Ukrainy jest stabilna, większość uchodźców znalazła zatrudnienie, a ich dzieci uczęszczają do polskich szkół. W odpowiedzi na ten nowy etap migracyjny, polski rząd przygotował projekt ustawy, który wchodzi w życie 5 marca 2026 r. i wprowadza fundamentalne zmiany w systemie prawnym.

Koniec specustawy i przejście na rozwiązania systemowe

Odpowiadając na kluczowe pytanie: tak, specustawa w swoim dotychczasowym, nadzwyczajnym kształcie zostanie wygaszona.

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawa) z 12 marca 2022 r. była aktem interwencyjnym, stworzonym w warunkach głębokiego kryzysu. Projektowane przepisy zakładają uchylenie większości jej artykułów. Utrzymanie oddzielnego systemu prawnego dla jednej grupy cudzoziemców na dłuższą metę rodziłoby ryzyko nierównego traktowania. Dlatego polski rząd podjął decyzję o przeniesieniu najbardziej skutecznych rozwiązań do ogólnych przepisów, przede wszystkim do ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Ma to zbalansować pomoc uchodźcom z zasadą równego traktowania wszystkich cudzoziemców i uszczelnić system bezpieczeństwa.

Legalność pobytu po 5 marca 2026 r.

Dla beneficjentów ochrony czasowej najważniejszą informacją jest to, że legalny pobyt zostanie przedłużony do 4 marca 2027 r., co jest zgodne z decyzją wykonawczą Rady Unii Europejskiej.

Oto najważniejsze zmiany dotyczące kwestii pobytowych:

• Zachowanie PESEL UKR i Diia.pl: Mechanizm nadawania numeru PESEL ze statusem UKR oraz korzystania z elektronicznego dokumentu Diia.pl (w aplikacji mObywatel) nie znika, lecz zostaje na stałe wpisany do ogólnego systemu ochrony cudzoziemców. Elektroniczny dokument Diia.pl całkowicie zastąpi papierowe zaświadczenia wydawane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
• Obowiązkowa weryfikacja tożsamości: Osoby, którym nadano numer PESEL na podstawie samego oświadczenia, muszą potwierdzić swoją tożsamość w dowolnym urzędzie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży do 31 sierpnia 2026 r.. Niespełnienie tego obowiązku będzie surowo karane – z dniem 1 września 2026 r. status UKR zostanie zmieniony na status NUE, co będzie równoznaczne z utratą legalności pobytu.
• Przejście na „zwykłe” karty pobytu: Ustawodawca zachęca obywateli Ukrainy do stabilizowania swojego statusu. Szacuje się, że około miliona obywateli Ukrainy będzie musiało docelowo zalegalizować swój pobyt w Polsce na ogólnych zasadach, ubiegając się np. o zezwolenia na pobyt czasowy. Z tego powodu zawieszono (do 4 marca 2027 r.) bieg terminów załatwiania spraw przez urzędy wojewódzkie, aby zapobiec ich paraliżowi.

Dostęp do rynku pracy i powierzenie pracy

Dostęp do polskiego rynku pracy dla beneficjentów ochrony czasowej pozostanie swobodny, jednak ulegną zmianie pewne procedury ujęte teraz w ustawie z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.

• Brak obowiązku posiadania zezwolenia na pracę: Obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej nadal mogą pracować w Polsce bez konieczności uzyskiwania zezwoleń na pracę.
• Utrzymano obowiązek składania powiadomień przez pracodawców: Pracodawca zatrudniający obywatela Ukrainy ma obowiązek powiadomić o tym fakcie powiatowy urząd pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca.
• Obowiązek aktualizacji: Co istotne, pracodawca musi wysłać ponowne powiadomienie w ciągu 7 dni, jeśli zmianie ulegnie rodzaj umowy, stanowisko, zmniejszony zostanie wymiar czasu pracy lub obniżona zostanie stawka wynagrodzenia.
• Ochrona pracownika przed błędami pracodawcy: To kluczowa zmiana na korzyść uchodźców. W przeciwieństwie do przepisów specustawy, brak zgłoszenia powiadomienia przez pracodawcę nie powoduje już, że praca cudzoziemca staje się nielegalna. Zamiast tego, niedopełnienie obowiązku powiadomienia lub zrobienie tego po terminie będzie karane grzywną nałożoną wyłącznie na pracodawcę w wysokości od 1000 zł do 3000 zł. Takie rozwiązanie ma chronić pracownika i lepiej egzekwować prawo od firm.
• Działalność gospodarcza: Beneficjenci ochrony czasowej mogą nadal swobodnie podejmować i wykonywać działalność gospodarczą. Osoby, które już założyły firmy na podstawie specustawy, będą mogły je prowadzić w okresie pobytu uznawanego za legalny w Polsce. Przedłużono także do 4 marca 2027 r. uproszczone zasady pomocy przy zbiorach rolniczych (np. owoców, warzyw, chmielu).

Podsumowując, od 5 marca 2026 roku państwo polskie rezygnuje ze specjalnego traktowania uchodźców z Ukrainy na mocy wyodrębnionej specustawy, włączając ich prawa (w tym system ewidencji i dostępu do rynku pracy) do sprawdzonych, ogólnych ustaw dotyczących cudzoziemców w Polsce.

Obywatele Ukrainy zachowują jednak swobodny dostęp do rynku pracy a legalność ich pobytu zostaje przedłużona (już po raz ostatni) do 4 marca 2027 r.

Ustawa  z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw została 24 lutego 2026 r. opublikowana w Dzienniku Ustaw (poz. 203).