Jak uniknąć podatku od darowizny

Jak uniknąć podatku od darowizny

 

Osoby otrzymujące darowiznę nie mogą zapominać o dość przykrym obowiązku wynikającym z faktu, że fiskus oczekuje na podzielenie się z nim otrzymanym darem. Przepisy nakładają bowiem na obdarowanego obowiązek zapłaty podatku od darowizny.

Na szczęście od tego obowiązku przewidziano kilka wyjątków, które pozwalają na uniknięcie zapłaty daniny. Skorzystanie ze zwolnień w podatku wymaga jednak spełnienia określonych warunków, w wielu przypadkach trzeba też całą „operację” dobrze zaplanować.

Planowanie to należy rozpocząć przed dokonaniem darowizny.

W dzisiejszym artykule przedstawiam sposoby na optymalizację podatku od darowizn.

Zanim jednak o tym jak zaoszczędzić na podatku, parę słów o tym co podlega opodatkowaniu i w jakiej wysokości.

Opodatkowaniu podlega nabycie przez osobę fizyczną w spadku lub w darowiźnie własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega podatkowi, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przy określaniu należnej wysokości podatku (i tego czy on w ogóle wystąpi) najważniejszą kwestią są więzy łączące obdarowanego (spadkobiercę) z darczyńcą (spadkodawcą), czyli zakwalifikowanie nabywcy do właściwej grupy podatkowej.

Do grupy I zalicza się małżonka, zstępnych (czyli dzieci, wnuki, prawnuki), wstępnych (czyli rodziców, dziadków, pradziadków), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. 

Do grupy II zalicza się zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych. 

Do grupy III zalicza się innych nabywców.

Wysokość podatku oraz kwota wolna od podatku zależy od tego, do której grupy podatkowej zalicza się nabywca. Kwota wolna od podatku wynosi 9637 zł dla nabywcy z I grupy, 7276 zł dla nabywcy z II grupy i 4902 zł od nabywcy z III grupy podatkowej. Stawki podatku są progresywne, najwyższe oczywiście dla nabywców z III grupy podatkowej.

Zwolnienia w podatku.

Z punktu widzenia optymalizacji najważniejsze znaczenie oczywiście mają zwolnienia w podatku. Przepisy zwalniają z podatku między innymi:

  1. nabycie gospodarstwa rolnego (lub jego części) pod warunkiem, że nabywca będzie prowadził to gospodarstwo co najmniej 5 lat,
  2. nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej w wysokości nieprzekraczającej 9 637 zł od jednego darczyńcy, a od wielu darczyńców łącznie nie więcej niż 19 274 zł w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny, jeżeli pieniądze te lub rzeczy obdarowany przeznaczy w okresie 12 miesięcy od dnia ich otrzymania na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni, budowę domu jednorodzinnego, nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami,
  3. nabycie przez osoby zaliczone do I grupy podatkowej własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności.

Grupa 0

Ustawodawca zdecydował się na szczególne preferencje podatkowe dla tak zwanej „grupy 0” – czyli podatników należących do grupy I z wyjątkiem teściów, zięciów i synowych. Nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę jest wolne od podatku.

Aby jednak podatnik nabył prawo do tego zwolnienia musi spełnić 2 warunki:

  1. zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (formularz SD-Z2), oraz
  2. udokumentować, w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Darowizny i spadki otrzymane od wskazanych osób korzystają z całkowitego zwolnienia od podatku, choć uzależnione jest to od spełniania wskazanych warunków – przede wszystkim zgłoszenia takiego nabycia organowi podatkowemu w ciągu 6 miesięcy (nie trzeba zgłaszać darowizn, które są dokonywane w formie aktu notarialnego). W przypadku darowizny pieniężnej trzeba ją dodatkowo udokumentować przekazem bankowym lub pocztowym.

 

Darowizny dla i od małżonków

W tak zwanej „grupie 0” nie ma teściów ani zięciów i synowych, co może stanowić problem w przypadku darowizn na rzecz małżonków (np. przez rodziców).

Przykład

Ojciec Anny przekazał w darowiźnie jej i jej mężowi 50 000 zł. Darowizna została udokumentowana dowodem przekazu tych pieniędzy na wspólny rachunek małżonków.

W tej sytuacji należy zauważyć, że mamy dwoje obdarowanych – ponieważ przekazane w darowiźnie pieniądze będą stanowiły majątek wspólny małżonków to należy przyjąć, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym Anna i jej mąż otrzymali w darowiźnie po 25 tys. zł. Dla Anny darowizna ta jest wolna od podatku, natomiast dla jej męża będzie ona podlegała opodatkowaniu. Obdarowanym w tym przypadku jest zięć, czyli osoba z I grupy podatkowej. Mąż Anny będzie musiał zapłacić podatek od nadwyżki ponad 9637 zł czyli od kwoty 15363 zł. Zgodnie ze skalą podatkową zawartą w ustawie o podatku od spadków i darowizn podatek od tej darowizny wyniesie: 563 zł.

Darowizny  na rzecz małżonków

Zastanówmy się czy w powyższym przykładzie strony umowy darowizny mogą podjąć jakieś działania, które pozwolą na uniknięcie podatku. Odpowiedź jest prosta: tak. Rozwiązaniem takim będzie dokonanie dwóch darowizn zamiast jednej:

Przykład

W pierwszej darowiźnie ojciec Anny przekazuje 50 000 zł w darowiźnie wyłącznie na jej rzecz. Dobrze żeby darowizna została przekazana na rachunek indywidualny Anny (w przypadku przelewu na rachunek wspólnych mogłyby się pojawić zarzuty ze strony fiskusa, że faktycznie była to darowizna dla małżonków).

W drugiej darowiźnie Anna przekazuje np. połowę otrzymanej kwoty w darowiźnie swojemu mężowi (oczywiście w tym przypadku darowizna też powinna być udokumentowana przelewem bankowy – tak, jest to absurdalne w przypadku małżonków ale udokumentowanie darowizny pieniężnej przekazem bankowym jest warunkiem zwolnienia z podatku).

 

W podobny sposób można przekazać nie tylko pieniądze ale również np. nieruchomości. W przypadku nieruchomości koszt dokonania dwóch darowizn będzie wyższy (podwoją się bowiem koszty opłat notarialnych) ale oszczędność podatkowa zrekompensuje te wyższe koszty.

 

Pożyczka jako alternatywa

Powyżej wskazaliśmy, że w sytuacji gdy teściowie chcą przekazać pieniądze dziecku oraz jego małżonkowi najlepszym rozwiązaniem będzie przeprowadzenie tego przekazanie dwuetapowo: poprzez darowiznę tylko dla dziecka a następnie poprzez dokonanie darowizny przez obdarowanego dla swojego małżonka.

Gdyby taka operacja z jakichś powodów była niemożliwa do przeprowadzenia to wówczas pewną alternatywą darowizny dla zięcia czy synowej jest pożyczka. Oczywiście pożyczkę należy zwrócić (chociaż jej umorzenie w I grupie podatkowej nie wywołuje obowiązków na gruncie podatku dochodowego) to jednak jest ona opodatkowana stawką 2% co może okazać się podatkiem niższym niż podatek należny w przypadku darowizny dla osoby z I grupy podatkowej.

 

Darowizny od małżonków

Interesującą kwestią są również darowizny od małżonków. W przypadku gdy darowizna jest dokonywana z majątku wspólnego małżonków to organy podatkowe uznają, że wówczas darowizny dokonuje zarówno jeden jak i drugi małżonek. Ma to dobre jak i złe strony.

Korzyścią jest to, że okoliczność ta pozwala na zmniejszenie podstawy do opodatkowania.

Przykład

Rodzice Anny przekazali w darowiźnie dla niej i dla jej męża samochód o wartości rynkowej 36 tys. zł. Ponieważ jest to darowizna dla małżonków to należy uznać, ze każde z nich otrzymało połowę wartości auta, czyli po 18 tys. zł. Darowizna dla Anny korzysta ze zwolnienia (darowizna od rodziców), natomiast darowizna dla jej męża podlega opodatkowaniu (darowizna od teściów).

Należy jednak uznać, że mąż Anny otrzymał dwie darowizny: jedną od teścia, drugą od teściowej (obie po 9000 zł). Ponieważ kwota jednej i drugiej darowizny mieści się w kwocie wolnej od podatku (w I grupie podatkowej) to tym samym mąż Anny nie zapłaci podatku.

 

Uznanie, że darowizna z majątku wspólnego jest darowizną od obu małżonków powoduje, że obdarowany otrzymuje dwie darowizny, a jedna z nich może nie korzystać ze zwolnienia w podatku. Jest to w wielu przypadkach okoliczność niekorzystna dla obdarowanego.

Przykład

Andrzej chce podarować swojemu bratu samochód o wartości 40 000 zł. Samochód ten stanowi jednak majątek wspólny jego i jego żony.

W tej sytuacji należałoby więc mówić o dwóch darowiznach: jednej dokonana przez brata, drugiej dokonanej przez żonę brata (bratową). Bratowa nie znajduje się w „grupie 0” więc darowizna od niej podlegałaby opodatkowaniu. Czy rzeczywiście?

 

Odpowiedź na to pytanie będzie skomplikowana ponieważ wiąże się z kwestią rozporządzania majątkiem wspólnym, ustrojem małżeńskim małżonków czyli kwestiami, które nie są kwestiami typowo podatkowymi.

Rozwiązaniem kłopotliwej kwestii czy brat Andrzeja otrzymał darowiznę tylko od niego czy też zarówno od niego jak i od bratowej mogłaby być umowa małżeńska, która znosiłaby współwłasność małżeńską wobec tego samochodu. Umowa taka nie podlegałaby opodatkowaniu (należałoby ją bowiem potraktować jako darowiznę pomiędzy małżonkami) lecz jej zawarcie wiązałoby się z kosztami notarialnymi. Jednak po zawarciu takiej umowy Andrzej stałby się jedynym właścicielem tego samochodu i bez problemu mógłby go przekazać w darowiźnie bratu i darowizna taka byłaby wolna od podatku.

 

Okazuje się jednak, że kwestia czy darowizna z majątku wspólnego małżonków oznacza darowiznę dokonaną przez obu małżonków czy może być darowizną dokonaną tylko przez jednego nie jest wcale oczywista. Organy podatkowe twierdzą  że tak jest, natomiast sądy już niekoniecznie.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 07.09.2011 r. sygn. I SA/Wr 935/11 czytamy: „Według aprobowanego w literaturze i orzecznictwie poglądu, do którego nawiązał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 1999 r., gdy czynność prawna została dokonana przez jednego z małżonków, stroną tej czynności jest tylko ten małżonek, który złożył oświadczenie woli kreujące […] lub współkształtujące […] dany stosunek prawny (por. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1970 r., III CZP 55/70, OSPiKA 1973/6/120 oraz uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 28 marca 1979 r., III CZP 15/79, OSNC 1980/4/63). Jak czytamy w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 lutego 2007 r. sygn. akt I ACa 1141/06 „zgoda drugiego małżonka na dokonanie czynności […] zgodnie z KRiO była zgodą osoby trzeciej w rozumieniu art. 63 K.c. […] Umowa zawarta bez zgody drugiego małżonka była czynnością prawną niezupełną (negotium claudicans), stwarzającą stan niepewności określany mianem bezskuteczności zawieszonej. Nie oznacza to wszakże, by małżonek, który wyraził zgodę na czynność prawną […] dokonaną przez swego współmałżonka, ipso facto stawał się stroną takiej czynności. Akceptował on tylko powołanie do życia stosunku prawnego, którego stroną był współmałżonek” (podkr. Sądu).”

Nie można jednak mówić o jednolitej linii orzeczniczej w tej kwestii, więc w przypadku darowizn od małżonków, które mogą wywoływać powstanie podatku (w zakresie darowizny od małżonka nie należącego do grupy 0) zasadnym może się stać wystąpienie o interpretację do organu podatkowego bądź też wyłączenie przedmiotu darowizny ze wspólności małżeńskiej. Oczywiście nie da się wyłączyć wspólności małżeńskiej w odniesieniu do pieniędzy, można to jedynie zrobić w stosunku do składników majątku.

7 Comments

  • by złotowłosa Posted Październik 26, 2017 12:03 pm

    Mam wątpliwości odnośnie darowizn. Teściowa chce mi przekazać 17 tys. zł i w związku z tym będę musiała zapłacić podatek. Czy wobec tego, jeśli teściowa podaruje mi 8 tys zł, a teść osobno 9 tys zł, to czy również muszę to zgłaszać? Czytałam o tym, lecz nie mogę się doszukać takiej informacji. Jest podane, że można dostać 19 274 zł, ale trzeba to przeznaczyć na cele mieszkaniowe, a ja chcę kupić samochód. Dodam, że od swojego taty dostałam już 14 tys. zł, lecz tata jest w 0 grupie podatkowej i nie wiem jak to się ma do darowizny od teściowej.

    • by Mariusz Makowski Posted Październik 26, 2017 10:03 pm

      Teściowie należą do I grupy podatkowej. Kwota darowizny wolna od podatku w tej grupie wynosi 9637 zł. W sytuacji przedstawionej przez Panią należy przyjąć, że każdy z teściów przekaże Pani darowiznę w kwocie wolnej od podatku (o ile to będą pierwsze darowizny od teściów w ciągu ostatnich 5 lat)

  • by Basia Posted Październik 28, 2017 2:57 pm

    Witam, mam pytanie odnośnie darowizn. Moja ciocia (siostra mojej mamy) chce przepisac na mnie swoje mieszkanie (jest to spoldzielcze wlasnosciowe prawo do lokalu) i jesli chcialaby to zrobic w formie darowizny to jako osoba z III linii pokrewienstwa ja musialabym zaplacic za to podatek. Czy lepszym sposobem byloby kupienie od niej tego mieszkania? Tylko wtedy musi byc tez transakcja przelewu tej kwoty na konto bankowe jak sadze. Jest jakies wyjscie z sytuacji zeby ominac podatek?

    • by Mariusz Makowski Posted Październik 28, 2017 8:35 pm

      Pewnym rozwiązaniem byłoby przekazanie tego mieszkania poprzez dokonanie dwóch darowizn: najpierw ciocia daruje to mieszkanie Pani mamie (czyli swojej siostrze) – podatek nie wystąpi bo znajdują się w grupie 0, a następnie mam daruje mieszkanie Pani, również bez podatku. W tym rozwiązaniu trzeba zawrzeć dwa akty notarialne.

      • by Adam Posted Listopad 13, 2017 12:06 pm

        Mam podobną sytuację, pytanie dotyczy jednak darowizny pieniężnej, która może zostać wykonana w formie przelewu na rachunek bankowy. Wujek (brat mamy) chciałby przekazać mi określoną sumę pieniędzy np. 110000 zł. Od takiej darowizny musiałbym uiścić podatek. W świetle Ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, możliwe jest jednak wykonanie darowizny najpierw z wujka na mamę lub babcię (odpowiednio siostrę lub mamę wujka), a następnie „obdarowana” przez wujka osoba może mi przekazać darowiznę w tej kwocie. Mamy wtedy 2 darowizny, które przy złożeniu odpwiednich zaświadczeń w Urzędzie skarbowym są zwolnione od podatku. Pytanie jest tylko takie: czy obie darowizny można przeprowadzić w ciągu jednego miesiaca? Czy są tutaj jakieś ograniczenia, o których należy wiedzieć?

        • by Mariusz Makowski Posted Listopad 15, 2017 10:55 pm

          Można obie darowizny przeprowadzić w niedługim czasie od siebie. Warto jednak mieć na uwadze przepis art. 199 a Ordynacji podatkowej

          Art. 199a. [Wykładnia oświadczeń woli w postępowaniu podatkowym]
          § 1. Organ podatkowy dokonując ustalenia treści czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności.
          § 2. Jeżeli pod pozorem dokonania czynności prawnej dokonano innej czynności prawnej, skutki podatkowe wywodzi się z tej ukrytej czynności prawnej.
          § 3. Jeżeli z dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności zeznań strony, chyba że strona odmawia składania zeznań, wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa.

          Oznacza to, że gdyby organ podatkowy był w stanie udowodnić, że wujek tak naprawdę dokonał darowizny dla Pana a darowizna poprzez mamę miała charakter pozorny to mógłby zastosować podatek od darowizny. W praktyce byłoby to bardzo trudne do udowodnienia gdyż darowizna brata dla siostry nie miałby charakteru pozornego – siostra (czyli Pana mama) faktycznie otrzymałaby pieniądze w darowiźnie a następnie w kolejnej darowiźnie przekazała je Panu

          • by Adam Posted Listopad 17, 2017 10:34 am

            Dziękuję bardzo za odpowiedź. Proszę tylko o potwierdzenie. Rozumiem, że mamy dokładnie taką samą sytuację (brak obciążeń podatkowych) w przypadku, gdyby wujek najpierw przekazał darowiznę matce (moja babcia), jego matka następnie przekazałaby darowiznę do mnie?

Dodaj komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ciołka 12 lok. 421

Warszawa, mazowieckie

Telefon: +48 513 14 11 11

E-mail: makowski@doradca-podatkowy.net.pl